Prawo spadkowe w systemie anglosaskim – Common law wykształciło się na przestrzeni wielu stuleci jako rezultat stopniowej ewolucji praktyki sądowej, wpływów feudalnych, prawa kanonicznego oraz ustawodawstwa parlamentarnego. W odróżnieniu od systemów prawa kontynentalnego, opartych na kodyfikacjach, anglosaskie prawo spadkowe rozwijało się przede wszystkim kazuistycznie, w drodze precedensów,
co doprowadziło do jego znacznej złożoności oraz różnorodności instytucjonalnej.
Początki angielskiego prawa spadkowego sięgają wczesnego średniowiecza i są ściśle związane z ustrojem feudalnym. W okresie normańskim (od 1066 r.) własność ziemska była formalnie traktowana jako lenno nadawane przez monarchę, a nie jako pełna własność prywatna. W konsekwencji możliwość dziedziczenia nieruchomości była ograniczona, a śmierć wasala powodowała często przejście ziemi z powrotem na seniora feudalnego (tzw. escheat). Dziedziczenie gruntów podlegało ścisłym regułom feudalnym, w szczególności zasadzie primogenitury, zgodnie z którą całość nieruchomości przypadała najstarszemu synowi.
Równolegle istniało odmienne podejście do ruchomości. W zakresie majątku ruchomego istotną rolę odgrywało prawo kanoniczne, które przyznawało Kościołowi jurysdykcję nad testamentami. Sądy kościelne nadzorowały sporządzanie i wykonywanie testamentów dotyczących dóbr osobistych, co prowadziło do dualizmu: nieruchomości podlegały common law, zaś ruchomości — prawu kościelnemu.
Jednym z najważniejszych etapów w rozwoju anglosaskiego prawa spadkowego było stopniowe uznanie testamentu jako skutecznego instrumentu rozporządzenia majątkiem. W średniowieczu możliwość testamentowego rozporządzania nieruchomościami była znacznie ograniczona. Dopiero ustawa Statute of Wills z 1540 r. umożliwiła właścicielom ziemskim swobodne testamentowanie gruntów, co stanowiło przełom w historii prawa spadkowego Anglii.
Kancelaria Prawna Modus Wrocław świadczy usługi pełnego, profesjonalnego wsparcia i doradztwa prawnego w zakresie prawa spadkowego na terenie Anglii.
Równolegle rozwijała się instytucja trustu, nazywanego wcześniej use, która odegrała fundamentalną rolę w systemie common law. Trust pozwalał na oddzielenie formalnego tytułu prawnego od faktycznych korzyści majątkowych, co umożliwiało obejście sztywnych reguł feudalnych oraz elastyczne planowanie sukcesji. To rozszczepienie własności na tytuł prawny – legal title i tytuł słusznościowy – equitable interest, stało się fundamentem trustu. Trustee, czyli powiernik posiadał formalne prawo własności i był zobowiązany do zarządzania majątkiem zgodnie z wolą fundatora trustu oraz w interesie beneficjenta. Beneficjent natomiast nie był formalnym właścicielem, lecz przysługiwało mu roszczenie oparte na equity, egzekwowane przez sądy kanclerskie.
Rozwinęły się różne typy trustów, m.in. trust wyraźny – express trust, powstający z wyraźnej woli fundatora; trust wynikający – resulting trust, powstający z mocy prawa w określonych okolicznościach; oraz trust konstrukcyjny – constructive trust, stosowany przez sądy w celu zapobiegania bezpodstawnemu wzbogaceniu. W sferze sukcesji szczególne znaczenie uzyskały trust testamentowy, powstający na podstawie testamentu oraz trust za życia – inter vivos trust.
Rozwój trustów był wspierany przez sądy kanclerskie – Court of Chancery, działające w oparciu o zasady słuszności – equity, co doprowadziło do powstania dualizmu common law i equity, widocznego także w prawie spadkowym.
W XVII i XVIII wieku prawo spadkowe w Anglii ulegało dalszej formalizacji. Utrwalono rozróżnienie pomiędzy dziedziczeniem ustawowym – intestacy, a dziedziczeniem testamentowym – testacy. W przypadku braku testamentu majątek podlegał sztywnym regułom dziedziczenia ustawowego, opartym na więzach krwi i linii pokrewieństwa. Testament natomiast dawał szeroką swobodę testowania, co stanowi jedną z najbardziej charakterystycznych cech systemu anglosaskiego.
W tym okresie ukształtowała się również instytucja executor – wykonawcy testamentu, który odpowiadał za realizację woli spadkodawcy, spłatę długów oraz dystrybucję majątku. W przypadku braku testamentu funkcję tę pełnił administrator spadku (administrator), powoływany przez sąd.
XIX wiek przyniósł istotne reformy prawa spadkowego, związane z procesem modernizacji systemu prawnego. Wills Act z 1837 r. ujednolicił i uprościł zasady sporządzania testamentów, wprowadzając wymogi formalne obowiązujące do dziś, takie jak forma pisemna i obecność świadków. Ustawodawstwo to zwiększyło pewność obrotu prawnego i ograniczyło liczbę sporów spadkowych.
W XX wieku nastąpiło dalsze odejście od feudalnych zasad dziedziczenia, w tym zniesienie primogenitury w większości jurysdykcji anglosaskich. Rozwinięto także mechanizmy ochrony najbliższej rodziny spadkodawcy, zwłaszcza poprzez instytucje pozwalające sądom ingerować w treść testamentu w przypadku rażącego pokrzywdzenia osób zależnych.
System anglosaski nie jest jednolity. W Stanach Zjednoczonych, Kanadzie czy Australii prawo spadkowe rozwijało się na bazie prawa angielskiego, lecz uległo znacznym modyfikacjom. W USA prawo spadkowe należy głównie do kompetencji stanów,
co doprowadziło do dużej różnorodności regulacji. Jednocześnie zachowano kluczowe cechy common law, takie jak szeroka swoboda testowania, centralna rola sądu spadkowego (probate court) oraz znaczenie trustów jako narzędzia sukcesji majątkowej.
Historia prawa spadkowego w systemie anglosaskim ukazuje proces stopniowego przechodzenia od sztywnych, feudalnych reguł do elastycznego systemu opartego na autonomii woli jednostki i mechanizmach equity. Ewolucja ta doprowadziła do powstania jednego z najbardziej złożonych, ale jednocześnie funkcjonalnych modeli prawa spadkowego, który do dziś wywiera istotny wpływ na rozwiązania prawne w wielu państwach świata.
